Zagrożenia i środki ochrony

Jakie zagrożenia możesz spotkać

• Mechaniczne: ostre krawędzie, ruchome części, spadające przedmioty, poślizgnięcia i potknięcia.
• Fizyczne: hałas, wysoka lub niska temperatura, prąd elektryczny i promieniowanie.
• Chemiczne: kontakt ze szkodliwą substancją, wdychanie jej par, rozlanie lub niebezpieczna reakcja.
• Biologiczne: kontakt z drobnoustrojami lub materiałem biologicznym podczas określonych zajęć.
• Ergonomiczne: długotrwała niewygodna pozycja, powtarzalne ruchy i niewłaściwie zorganizowane stanowisko.

Czytaj etykietę przed użyciem

Sprawdź nazwę substancji, piktogramy oraz wskazówki dotyczące zagrożeń i ostrożności. Nie używaj nieoznaczonego pojemnika. Nie rozpoznawaj substancji przez próbowanie ani bezpośrednie wąchanie. Przy pracy z chemikaliami stosuj instrukcję ćwiczenia i informacje z karty charakterystyki omówione przez prowadzącego.

Co oznaczają piktogramy

• Płomień ostrzega m.in. przed łatwopalnością, a płomień nad okręgiem przed właściwościami utleniającymi.
• Wybuchająca bomba sygnalizuje zagrożenie wybuchem; butla oznacza gaz pod ciśnieniem.
• Symbol cieczy spływającej na dłoń i metal oznacza działanie żrące, a czaszka z piszczelami ostrzega przed ostrą toksycznością.
• Wykrzyknik może oznaczać m.in. działanie drażniące lub szkodliwe. Sylwetka z oznaczeniem na klatce piersiowej wskazuje poważne zagrożenia dla zdrowia.
• Martwe drzewo i ryba oznaczają zagrożenie dla środowiska wodnego. Dokładny rodzaj zagrożenia odczytaj z etykiety.

Najpierw zabezpieczenia, potem środki ochrony

Nie zdejmuj osłon, nie blokuj wyłączników i nie obchodź zabezpieczeń. Korzystaj z wentylacji oraz wyposażenia wskazanego dla ćwiczenia. Okulary, rękawice czy fartuch dobiera się do konkretnego zagrożenia; nie każde rękawice chronią przed każdą substancją. Uszkodzony środek ochrony zgłoś i wymień przed rozpoczęciem pracy.

Rozlanie lub wyciek

Przerwij czynność, odsuń się od zagrożenia i powiadom prowadzącego. Ostrzeż innych. Nie dotykaj nieznanej substancji, nie mieszaj jej z innymi i nie próbuj samodzielnie neutralizować. Przy sprzątaniu obowiązuje procedura właściwa dla danej substancji i pracowni.

Sytuacja: pojemnik bez etykiety

Na stole stoi przezroczysta ciecz bez opisu. Nie zakładaj, że to woda. Zostaw pojemnik w spokoju i zgłoś brak oznaczenia prowadzącemu. Wygląd cieczy nie pozwala bezpiecznie ustalić jej składu.

Ocena ryzyka: od zagrożenia do zabezpieczenia

• Opisz zadanie, sprzęt, substancje i osoby narażone, także osoby postronne. Uwzględnij czynności nietypowe: czyszczenie, awarię i transport.
• Rozpoznaj możliwe urazy lub choroby, prawdopodobieństwo zdarzenia i czas narażenia. Sprawdź, czy zabezpieczenia rzeczywiście działają.
• Najpierw usuń zagrożenie lub zastąp proces bezpieczniejszym. Następnie zastosuj osłony, wentylację i organizację pracy; środki indywidualne uzupełniają te działania.
• Zapisz ustalenia: zagrożenia, osoby narażone, poziom ryzyka, środki zapobiegania, termin i odpowiedzialnego za poprawę. Po zmianie sprzętu lub zdarzeniu ponownie oceń warunki.
• Przykład: rozlany płyn na korytarzu. Możliwy skutek to upadek. Ogranicz dostęp, zorganizuj bezpieczne usunięcie rozlania i usuń źródło wycieku. Sam znak ostrzegawczy nie usuwa przyczyny.

Chemikalia: klasa zagrożenia i karta charakterystyki

Klasa opisuje rodzaj zagrożenia, a kategoria jego stopień w ramach danej klasy. Nie porównuj kategorii różnych klas jak jednej skali. Etykieta łączy piktogram, hasło ostrzegawcze oraz zwroty H i P. W karcie charakterystyki odszukaj zagrożenia, pierwszą pomoc, działania przy pożarze i uwolnieniu, przechowywanie oraz kontrolę narażenia. Przed zmieszaniem substancji sprawdź zgodność; nie przelewaj ich do opakowań po napojach. Substancje przechowuj w odpowiednich, opisanych pojemnikach, a niebezpieczne substancje i mieszaniny w przeznaczonych do tego, zamkniętych pomieszczeniach. Nie przenoś ich samowolnie do innego magazynu. Prowadzący powinien zapoznać uczestników z kartami charakterystyki, zagrożeniami i środkami ostrożności przed użyciem chemikaliów. Jeśli nie masz tych informacji, poproś o nie przed rozpoczęciem pracy.

Czynniki rakotwórcze, mutagenne i szkodliwe dla rozrodczości

Czynnik rakotwórczy może powodować nowotwór, mutagenny uszkadzać materiał genetyczny, a szkodliwy dla rozrodczości wpływać na płodność lub rozwój potomstwa. Skutek może ujawnić się po długim czasie. Brak bólu i zapachu nie potwierdza bezpieczeństwa. Stosuj zamknięty proces, wyciąg i środki określone w ocenie ryzyka. Organizator ustala obowiązki dotyczące pomiarów, rejestrów narażenia i profilaktyki; student zgłasza każde niezamierzone narażenie.

Czynniki biologiczne — pracownie i zajęcia medyczne

Drobnoustroje mogą przedostać się do organizmu przez uszkodzoną skórę, błony śluzowe, drogę oddechową lub pokarmową. Krew i materiał biologiczny traktuj zgodnie z procedurą jako potencjalnie zakaźne. Nie jedz, nie pij ani nie przechowuj żywności na stanowisku. Używaj osłon i ochrony wskazanej dla czynności, ogranicz powstawanie aerozolu, dezynfekuj powierzchnie i przestrzegaj zasad szczepień oraz profilaktyki ustalonych dla praktyk. Rękawice nie zastępują higieny rąk.

Higiena rąk: kiedy i jak

• W opiece nad pacjentem zadbaj o higienę rąk przed kontaktem z pacjentem, przed czynnością aseptyczną, po ryzyku kontaktu z płynami ustrojowymi, po kontakcie z pacjentem i jego otoczeniem. Wykonuj ją również po zdjęciu rękawic.
• Zdejmij biżuterię utrudniającą dokładne oczyszczenie. Widocznie zabrudzone ręce umyj wodą i mydłem; samo wcieranie preparatu nie usuwa zabrudzeń.
• Zmocz ręce, nałóż mydło i pocieraj kolejno dłonie, grzbiety dłoni, przestrzenie między palcami, grzbiety zgiętych palców, kciuki oraz opuszki i okolice paznokci.
• Spłucz i osusz jednorazowym ręcznikiem. Ręczny kran zakręć przez ręcznik. Cała procedura mycia zajmuje zwykle 40–60 sekund.
• Preparat alkoholowy nanoś na suche dłonie w ilości pokrywającej wszystkie powierzchnie. Wcieraj z uwzględnieniem tych samych miejsc do wyschnięcia, zwykle 20–30 sekund; uwzględnij instrukcję preparatu. Nie wycieraj go od razu ręcznikiem.

Ostre narzędzia: zapobiegaj zakłuciu

Przed czynnością przygotuj pojemnik na ostre odpady w zasięgu ręki. Nie odkładaj zużytej igły luzem, nie zginaj jej i nie nakładaj ponownie osłonki. Korzystaj z przewidzianych zabezpieczeń narzędzia. Ostre odpady od razu odkładaj do odpornego na przekłucie pojemnika; nie wciskaj zawartości i nie sięgaj do środka. Przekazuj narzędzia w uzgodniony sposób, unikając ruchów w ciemno.

Po zakłuciu lub kontakcie z materiałem biologicznym

Przerwij czynność i zapewnij bezpieczeństwo. Nie wyciskaj ani nie wysysaj rany; przemyj skórę wodą z mydłem. Błony śluzowe lub oczy przepłucz wodą albo solą fizjologiczną. Natychmiast zgłoś ekspozycję prowadzącemu i uzyskaj pilną ocenę medyczną według procedury placówki — nie czekaj do końca zajęć. Zapisz czas, rodzaj narzędzia i materiału oraz okoliczności. O potrzebie badań i profilaktyki poekspozycyjnej decyduje lekarz.

Cytostatyki — zakres dla kierunków medycznych

Cytostatyki hamują podziały komórek i są wykorzystywane m.in. w leczeniu nowotworów. Narażenie zawodowe może nastąpić przez skórę, błony śluzowe, wdychanie aerozolu lub zakłucie. Ryzyko dotyczy przygotowania i podawania leków, odłączania zestawów, sprzątania rozlania oraz kontaktu ze skażonymi odpadami i wydalinami. Niektóre leki działają rakotwórczo, mutagennie lub szkodliwie na rozrodczość. Nie wykonuj takich czynności bez szkolenia, upoważnienia i nadzoru.

Cytostatyki: organizacja pracy i awaria

Stosuj przeznaczone stanowisko, procedurę zamkniętego przygotowania oraz ochronę dobraną do leku: zwykła rękawica nie daje pewności odporności na przenikanie. Nie jedz ani nie pij w strefie pracy. Skażone materiały odkładaj do właściwych pojemników. Przy rozlaniu odizoluj miejsce, ostrzeż innych i wezwij przeszkolony personel z zestawem awaryjnym. Nie zbieraj leku gołą ręką ani przypadkowym środkiem czyszczącym. Narażenie skóry lub oczu wymaga natychmiastowego postępowania z instrukcji leku i oceny medycznej. Ciążę, karmienie lub inne ograniczenia omów poufnie przed przydzieleniem zadań. Przy pracach z cytostatykami nie wolno zatrudniać kobiet w ciąży i karmiących piersią. Bezpieczny zakres praktyk uzgodnij przed narażeniem, a nie po rozpoczęciu czynności.

Pola elektromagnetyczne: rozpoznawaj strefy

• Dotyczy m.in. niektórych urządzeń medycznych i przemysłowych. Pole może oddziaływać na organizm, zakłócać implanty i powodować przyciąganie przedmiotów ferromagnetycznych.
• Strefa bezpieczna znajduje się poza strefami ochronnymi. W strefie pośredniej i strefie zagrożenia obowiązują warunki dostępu i środki ochronne wynikające z oceny narażenia.
• Przebywanie w strefie niebezpiecznej jest zabronione w ramach codziennej praktyki. Nie traktuj tablic jako sugestii ani nie przekraczaj granicy bez upoważnienia.
• Przed wejściem zgłoś właściwej osobie implant lub urządzenie medyczne. W pracowni rezonansu stosuj kontrolę dostępu i przedmiotów; telefon, klucze czy butla mogą stanowić zagrożenie. Nie wchodź po upuszczony przedmiot bez zgody personelu.

Promieniowanie jonizujące i laserowe

Promieniowanie jonizujące może uszkadzać komórki. Ograniczaj czas narażenia, zachowuj wyznaczoną odległość i korzystaj z właściwych osłon; stosuj dozymetr, jeśli jest wymagany. Nie uruchamiaj źródła bez upoważnienia i nie omijaj blokad. Laser może uszkodzić wzrok i skórę, także przez odbicie wiązki. Nie patrz w wiązkę ani przez przyrządy optyczne w jej kierunku. Osłony, okulary dobrane do długości fali i klasy urządzenia oraz ograniczenie odbić muszą wynikać z instrukcji pracowni; zwykłe okulary przeciwsłoneczne ich nie zastępują.

Prace szczególnie niebezpieczne i asekuracja

Niektóre prace wymagają bezpośredniego nadzoru, wyznaczenia osób, zabezpieczenia strefy i asekuracji. Praca we dwoje nie jest uniwersalnym pozwoleniem na wejście do zamkniętego zbiornika, strefy promieniowania czy na wysokość. Przed rozpoczęciem prowadzący określa podział zadań, łączność i plan ratunkowy. Nie podejmuj spontanicznej akcji ratowania w nieznanej atmosferze — wezwij służby i pozostań poza zagrożeniem.

Sprawdź swoją wiedzę

Rozwiąż krótkie sytuacje. Każde pytanie sprawdzasz osobno.