Pierwsza pomoc

1. Sprawdź bezpieczeństwo i reakcję

Podejdź tylko wtedy, gdy jest bezpiecznie. Zapytaj głośno, czy osoba Cię słyszy, i delikatnie potrząśnij jej ramionami. Jeśli nie reaguje, natychmiast dzwoń pod 112 lub 999, najlepiej w trybie głośnomówiącym. Poproś kogoś o przyniesienie AED.

2. Oceń oddech

Oceniaj oddech już podczas oczekiwania na odebranie połączenia. Udrożnij drogi oddechowe przez odchylenie głowy i uniesienie brody. Przez maksymalnie 10 sekund oceń oddech. Pojedyncze westchnięcia i nieregularne łapanie powietrza nie są prawidłowym oddychaniem. Brak reakcji i brak prawidłowego oddechu oznaczają konieczność rozpoczęcia RKO. Dyspozytor pomoże Ci ocenić sytuację.

3. Rozpocznij RKO

Ułóż nasadę dłoni na środku klatki piersiowej, na dolnej połowie mostka; drugą dłoń połóż na pierwszej. Prostymi ramionami uciskaj 100–120 razy na minutę, na głębokość 5–6 cm. Pozwalaj klatce wracać do poprzedniego położenia. Jeśli umiesz i możesz, wykonuj 30 uciśnięć i 2 oddechy. W przeciwnym razie uciskaj bez przerw.

4. Użyj AED

Włącz AED i wykonuj polecenia. Przyklej elektrody do odsłoniętej klatki zgodnie z rysunkami. Podczas analizy i wyładowania nikt nie może dotykać poszkodowanego. Po komunikacie urządzenia natychmiast wznów RKO, także gdy wyładowanie nie jest zalecane. Kontynuuj do przejęcia pomocy, powrotu prawidłowego oddechu, wyczerpania sił lub zagrożenia.

Gdy osoba oddycha prawidłowo

Osobę z obniżoną świadomością, która oddycha prawidłowo i nie wymaga RKO, można ułożyć na boku w pozycji bezpiecznej. Przy oddechu agonalnym rozpocznij RKO; nie układaj w pozycji bezpiecznej. Po urazie nie zmieniaj pozycji rutynowo; stosuj polecenia dyspozytora. Wykonuj polecenia dyspozytora i stale kontroluj oddychanie. Jeśli staje się nieprawidłowe, rozpocznij RKO. Nie podawaj jedzenia ani napojów osobie nieprzytomnej.

Silne krwawienie

Wezwij pomoc. Jeśli możesz, załóż rękawiczki. Mocno uciskaj miejsce krwawienia przez opatrunek lub czysty materiał. Utrzymuj ucisk i stosuj wskazówki dyspozytora. Nie wyciągaj przedmiotu tkwiącego w ranie; uciskaj wokół niego. Przy masywnym krwawieniu z kończyny, którego nie zatrzymuje ucisk, może być potrzebna opaska uciskowa; jej użycie przećwicz na szkoleniu.

Co przekazać dyspozytorowi

Podaj adres, budynek, piętro i salę, liczbę poszkodowanych oraz informację, czy reagują i czy oddychają prawidłowo. Odpowiadaj na pytania i pozostań na linii. Gdy jest ktoś do pomocy, poproś go o wyjście naprzeciw ratownikom.

Dlaczego liczą się pierwsze minuty

Pierwsza pomoc to rozpoznanie zagrożenia, wezwanie pomocy i podjęcie działań w granicach swoich umiejętności. Serce zapewnia przepływ krwi, płuca wymianę gazową, a układ nerwowy steruje czynnościami organizmu. Przy zatrzymaniu krążenia mózg szybko traci dopływ tlenu. Uciśnięcia podtrzymują część przepływu, oddechy dostarczają tlen, a AED może przerwać niektóre zaburzenia rytmu. BLS oznacza podstawowe zabiegi resuscytacyjne; nie czekaj z nimi na rozpoznanie dokładnej przyczyny.

Łańcuch przeżycia

Wczesne rozpoznanie i wezwanie pomocy, szybkie RKO, defibrylacja oraz dalsze leczenie tworzą powiązane etapy ratowania życia. Świadek zdarzenia może uruchomić pierwsze trzy. Po powrocie prawidłowego oddechu osoba nadal wymaga nadzoru i opieki medycznej. Nie obiecuj określonej szansy przeżycia: wynik zależy m.in. od przyczyny, czasu i jakości działań.

Technika oceny oddechu i uciśnięć

Po udrożnieniu dróg oddechowych obserwuj ruch klatki, słuchaj przy ustach i nosie oraz wyczuwaj oddech na policzku — nie dłużej niż 10 sekund. Ratownik bez przygotowania medycznego nie traci czasu na szukanie tętna. Do uciśnięć uklęknij obok klatki, spleć palce dłoni i ustaw barki nad dłońmi, utrzymując wyprostowane łokcie. Odciążaj klatkę po każdym ucisku bez odrywania dłoni. Ogranicz przerwy. Jeśli są dwie osoby, zmieniajcie się w uciskaniu mniej więcej co dwie minuty, bez zbędnej zwłoki.

Dwa oddechy ratownicze

Jeśli umiesz i możesz je wykonywać, po 30 uciśnięciach udrożnij drogi oddechowe, zaciśnij miękką część nosa i szczelnie obejmij usta poszkodowanego swoimi ustami. Wdmuchuj powietrze przez około sekundę, tylko do widocznego uniesienia klatki. Pozwól jej opaść i wykonaj drugi oddech. Przerwa na oddechy nie powinna przekraczać 10 sekund. Jeśli klatka się nie unosi, popraw odchylenie głowy i szczelność; usuń tylko widoczne, łatwo dostępne ciało obce. Nie przeszukuj ust palcem na ślepo i nie przedłużaj prób — wróć do uciśnięć. Gdy nie wykonujesz oddechów, prowadź same uciśnięcia.

Pozycja bezpieczna krok po kroku

• Stosuj przy obniżonej świadomości i prawidłowym oddechu, gdy nie ma wskazania do RKO ani podejrzenia urazu. Wezwij pomoc. Przy urazie lub wątpliwościach postępuj według dyspozytora; drożność dróg oddechowych jest priorytetem.
• 1. Uklęknij obok. Bliższą rękę ułóż pod kątem prostym do tułowia, zgiętą w łokciu, dłonią skierowaną ku górze.
• 2. Dalszą rękę przełóż przez klatkę i przytrzymaj jej grzbiet przy bliższym policzku poszkodowanego.
• 3. Drugą ręką chwyć dalszą nogę nad kolanem, zegnij ją, pozostawiając stopę na podłożu. Pociągnij za kolano, obracając osobę do siebie na bok i podtrzymując dłoń przy policzku.
• 4. Ustaw górną nogę stabilnie, zgiętą w biodrze i kolanie. Odchyl głowę, utrzymując drożność; usta skieruj ku dołowi. Kontroluj oddech i chroń przed wychłodzeniem. Nie zostawiaj osoby samej.
• Nie traktuj pojedynczych westchnięć jako prawidłowego oddychania. Jeśli oddech stanie się nieprawidłowy, ułóż na plecach i rozpocznij RKO.

Zadławienie dorosłego: kaszel czy ciężka niedrożność

Zapytaj, czy osoba się zadławiła. Jeśli może skutecznie kaszleć, oddychać i mówić, zachęcaj do kaszlu oraz obserwuj. Nie uderzaj jej wtedy rutynowo w plecy i nie podawaj wody. Niemożność mówienia, oddychania lub skutecznego kaszlu oznacza konieczność działania. Poproś inną osobę o wezwanie 112/999; jeśli jesteś sam i pierwsza seria uderzeń oraz uciśnięć nie pomaga, wezwij pomoc w trybie głośnomówiącym.

Zadławienie dorosłego: do 5 uderzeń i do 5 uciśnięć

• 1. Stań z boku i nieco z tyłu, podeprzyj klatkę i pochyl osobę do przodu. Wykonaj do pięciu mocnych uderzeń nasadą dłoni między łopatki. Po każdym oceń efekt; przerwij, gdy przeszkoda zostanie usunięta.
• 2. Jeśli to nie pomaga, stań za osobą, obejmij ją i umieść pięść między pępkiem a dolnym końcem mostka. Chwyć pięść drugą ręką i wykonaj do pięciu gwałtownych uciśnięć do wewnątrz i ku górze.
• 3. Powtarzaj naprzemiennie serie do pięciu uderzeń i do pięciu uciśnięć, aż przeszkoda ustąpi albo osoba straci przytomność. U osoby w widocznej ciąży lub gdy nie można objąć brzucha stosuje się uciśnięcia klatki zamiast nadbrzusza; korzystaj z pomocy dyspozytora.
• 4. Gdy osoba przestaje reagować, ostrożnie sprowadź ją na podłoże, upewnij się, że wezwano pomoc, i rozpocznij RKO. Przed oddechami usuń jedynie widoczne i dostępne ciało obce. Nie wkładaj palców na ślepo.
• 5. Po skutecznych uciśnięciach nadbrzusza lub klatki potrzebna jest ocena medyczna z powodu ryzyka obrażeń. Ten schemat dotyczy dorosłych; nie stosuj uciśnięć nadbrzusza u niemowlęcia.

Krwawienie: eskalacja pomocy

Zachowuj mocny bezpośredni ucisk. Po opanowaniu krwawienia umocuj opatrunek uciskowy. Przy zagrażającym życiu krwotoku z kończyny, którego ucisk nie zatrzymuje, użyj opaski uciskowej zgodnie z przeszkoleniem i poleceniami dyspozytora: 5–7 cm powyżej rany, nie na stawie. Zaciśnij do zatrzymania krwawienia, zapisz czas i nie luzuj jej samodzielnie. Opatrunek hemostatyczny wymaga prawidłowego przyłożenia i ucisku. Nie zastępuj opaski cienkim sznurkiem. Chroń poszkodowanego przed wychłodzeniem i kontroluj oddech.

Rozmowa z przytomnym poszkodowanym: SAMPLE

Jeśli nie opóźnia to pilnej pomocy, zapytaj o objawy (S), alergie (A), przyjmowane leki (M), przebyte choroby (P), ostatni posiłek lub napój (L) oraz okoliczności zdarzenia (E). Przekaż informacje ratownikom. Nie prowadź długiego wywiadu zamiast tamowania krwotoku lub wzywania pomocy i nie podawaj przypadkowych leków.

Podział zadań i obawa przed pomocą

Wskaż konkretną osobę do telefonu, inną po AED, a kolejną do oczekiwania na ratowników. Powiedz wyraźnie, gdzie jest zdarzenie. Załóż rękawiczki, jeśli są dostępne; barierę do oddechów stosuj zgodnie z umiejętnościami. Obawa przed kontaktem usta–usta nie powinna zatrzymać wezwania pomocy, uciśnięć ani użycia AED. Po trudnym zdarzeniu możesz potrzebować rozmowy i wsparcia. Techniki RKO oraz zadławienia ćwicz na odpowiednim sprzęcie z instruktorem, nie przez silne uciskanie zdrowego kolegi.

Sprawdź swoją wiedzę

Rozwiąż krótkie sytuacje. Każde pytanie sprawdzasz osobno.